De rector schrijft tien keer per jaar een column: ‘De rector spreekt’. Geschreven om aan te zetten tot nadenken of om te prikkelen. Soms deelt de rector zijn eigen mening, maar soms ook niet. De columns verschijnen voortaan elke eerste werkdag van de maand en zijn na te lezen op de website van de school.

De rector spreekt
Column 3 – 2021: examenstress

Dit jaar is alles anders, we hebben het al vaak gehoord. Nou ja, bijna alles dan. De eindexamens in het voortgezet onderwijs gingen gewoon door. Hier en daar mag wat worden geschoven in de planning en soms mag een leerling zijn dikke duim gebruiken, maar in de examenzaal voelt het net als anders. Alsof corona niet bestaat. En ook de examenstress is er, net als altijd.

Waarom hebben we in Nederland eigenlijk centraal examens? Dat hebben we te danken aan niemand minder dan Thorbecke en zijn Wet op het Middelbaar Onderwijs uit 1863 (!). Een eeuwigheid geleden. Allereerst een positieve kijk op het examen. Nederland hecht veel waarde aan de zogenaamde brede toegankelijkheid van het (vervolg)onderwijs. Kort door de bocht: wie wil studeren of naar het mbo wil, moet dit ook kunnen doen. Een groot goed dat wereldwijd uniek is. Ons onderwijs is ook van zeer hoge kwaliteit. Dat kan ik na een zwerftocht over de wereld langs universiteiten en hogescholen met zekerheid stellen. Het centraal examen is vanuit deze visie eigenlijk geen afsluitende toets, maar veel meer een ingangstoets. Je laat zien dat je voldoende competent bent om naar een universiteit, een hogeschool of het mbo te gaan. Mooi en goed dat dit kan. En ook tegen een redelijke prijs. Het voortgezet onderwijs is gratis en een student betaalt van zijn studie slechts een kwart. De rest betaalt de overheid. Vertel dat maar eens in de Verenigde Staten!

Maar er is ook een andere kant. Het centraal examen heeft de laatste jaren iets beklemmends gekregen, het is een soort keurslijf geworden waarbij docenten door de leerstof heen moeten ploegen. Er is bijna geen ruimte voor eigen keuzes of een couleur locale. En het is ook vooral een kennistoets terwijl we inmiddels weten dat vaardigheden net zo belangrijk zijn. Natuurlijk is daar ruimte voor in de schoolexamens, maar de balans lijkt zoek. Regelmatig valt er ook een leerling van de stress van de stoel. Wat als ik het examen verknal?

Landelijk lijkt er weinig draagvlak om de centrale examens af te schaffen. Sowieso is het voortgezet onderwijs niet zo goed in het sluiten van compromissen. Zelf zou ik pleiten voor centrale examens in de kernvakken (Nederlands, Engels, Wiskunde) en een profielexamen. Het studiesucces in het hoger onderwijs en in het mbo hangt ook in grote mate af van hoe goed een leerling in de kernvakken is. Dit maakt het eindexamen overzichtelijk, geeft de vervolgopleidingen de zekerheid dat een leerling voldoende basis heeft en geeft ruimte aan de overige vakken om hun eigen accenten te zetten. De schoolexamens zorgen ook voor een betere spreiding over het examenjaar en nemen gelijk een deel van de examenstress weg. De leerling heeft nog steeds het gevoel dat hij iets gepresteerd heeft en er is voldoende reden voor een feestje. Of een paar feestjes zelfs.

Zelf deed ik vwo-examen in 1987. In een te hete zaal met teveel lawaai. Maar ook ik was geslaagd, met redelijke cijfers zelf. En ruim 90% van de leerlingen slaagt ook, dus grote noodzaak om het rigoureus anders te doen is er misschien niet. Neemt niet weg dat het goed is om af en toe kritisch te kijken naar hoe wij het eindniveau van leerlingen meten. De wereld is sinds 1863 veranderd en het examen moet een beetje met de nieuwe tijd mee veranderen. In het belang van de leerlingen en van Nederland.

Administratie